Dotacje

Wśród dotacji udzielanych z budżetu państwa lub przez jednostki samorządu teryto¬rialnego organizacjom pozarządowym możesz rozróżnić dotacje podmiotowe i przedmiotowe.

Dotacje podmiotowe

Dotacja podmiotowa to dopłata umożliwiająca Twojej organizacji funkcjonowanie. Przyznaje się ją, aby zapewnić Ci możliwość wykonywania określonych świadczeń. (np. dotacja miejska do kosztów funkcjonowania noclegowni dla bezdomnych czy świetlicy środowiskowej). Tak więc jest to dotacja ogólnie na pokrycie kosztów działalności.
Ma to bardzo istotne konsekwencje prawne.

Pamiętaj! Jeżeli Twoja organizacja otrzymuje dotację podmiotową, to nie podlega ona opodatkowaniu VAT. Aby objąć ją opodatkowaniem, musisz wykazać związek pomiędzy dofinansowaniem a konkretnymi dostawami lub świadczeniami.

Dotacje przedmiotowe

Dotacja przedmiotowa to dopłata do określonych rodzajów wyrobów lub usług, kalkulowanych według stawek jednostkowych (np. dofinansowanie przez PFRON warsztatów terapii zajęciowej lub przez Urząd Miasta obozu letniego dla dzieci). Jest to więc dopłata bezpośrednio związana z ceną dostarczanych towarów lub usług. W praktyce najczęściej są to dotacje wypłacane przez jednost¬ki administracji rządowej czy samorządowej lub organizacje społeczne w celu finansowania konkretnych dostaw towarów lub usług realizowanych w ramach Twojej działalności statutowej.

Związek dotacji z ceną świadczenia oznacza, że Twoja organizacja jako usługodawca obciąża nabywcę usługi obniżoną ceną, jako że do ceny otrzymuje dopłatę w formie dotacji.
Europejski Trybunał Sprawiedliwości w sprawie C-184/00 uznał, że dotacje bezpośrednio związane z ceną to takie, które odpowiadają całości lub części wynagrodzenia z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług, które wypłacane są podatnikowi przez osobę trzecią.

Przykład
Dotacją przedmiotową może być dopłata z samorządu lokalnego, np. MOPS, do kosztów pobytu mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej. Przykładowo miesięczny koszt utrzymania pensjonariusza wynosi 1.500 zł, dopłata z MOPS wynosi 1.000 zł, więc cena dla pensjonariusza będzie wynosić 500 zł (dotacja ta ma bezpośredni związek z ceną - wpływa na jej obniżenie).

A zatem kiedy otrzymujesz dotację, która pokrywa całość lub choćby część Twoich kosztów, zastanów się, czy dofinansowanie to ma bezpośredni wpływ na cenę, za którą daną usługę będziesz potem świadczyć. Ma to bowiem kluczowe znaczenie dla rozliczenia tego przychodu z urzędem skarbowym w kwestii podstawy opodatkowania VAT.

Pamiętaj! Jeżeli Twoja organizacja otrzymuje dotację przedmiotową, czyli dopłatę do ceny usługi, to tego rodzaju dopłatę zaliczasz do podstawy opodatkowania VAT.

Podstawa opodatkowania

W sytuacji gdy otrzymujesz dotację przedmiotową, to wraz z ceną jest ona elementem podstawy opodatkowania z tytułu tej dostawy lub świadczenia

Pamiętaj! Obrotem są dotacje/ dopłaty, które mają bezpośredni wpływ na cenę (kwotę należną) towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez Twoją organizację, pomniejszone o kwotę należnego podatku.

W praktyce obrót (czyli podstawę opodatkowania) obliczasz według następującego wzoru:

O = KN - KP

Dla ułatwienia obliczenia wzór ten modyfikujesz następująco:
O = KN - (SP/SP + 100 × KN)

gdzie:
KN - oznacza kwotę należną
SP - oznacza stawkę podatku
O - oznacza podstawę opodatkowania
KP - kwotę podatku

Przykład
Organizacja otrzymała 244 zł z tytułu sprzedaży usługi doradczej opodatkowanej przy zastosowaniu 22% stawki VAT.
Zobacz, jak powinno wyglądać obliczenie podstawy opodatkowania:
244 - (22/22 +100 × 244) = 244 - (22/122 × 244) = 244 - 44 = 200

Z kolei w sytuacji, gdy znasz kwotę obrotu, a chcesz obliczyć kwotę należną, to dokonujesz tego według następującego wzoru: KP = O × SP

Stawka VAT w przypadku dotacji

W sytuacji, gdy otrzymałeś dotację, którą włączasz do podstawy opodatkowania, stawka podatku będzie taka sama, jaką objęta jest dostawa towarów lub świadczone usługi, w związku z którymi dotacja została Ci przyznana. Jeżeli bowiem dotacja jest elementem podsta¬wy opodatkowania danej czynności, to stawkę podatku właściwą dla danego towaru lub usługi stosujesz dla całego wynagrodzenia z tego tytułu (otrzymanego również w formie dotacji).

Tym samym dotacje związane ze świadczeniem:
• usług w zakresie edukacji
• usług naukowo-badawczych
• usług zakwaterowania w bursach, internatach i domach studenckich
• usług w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej
• niektórych usług związanych z kulturą
objęte będą zwolnieniem z opodatkowania,

Jednocześnie w związku z tym, że opodatkowaniu podlega dotacja mająca bezpośredni wpływ na cenę towaru lub świadczonych usług, do dotacji niepodlegających opodatkowaniu można zaliczyć także:
• dotacje na zakup środków trwałych,
• dotacje na zakup wyposażenia,
• dotacje na wdrożenie i certyfikację systemu jakości ISO,
• dotacje stanowiące refundacje wynagrodzeń pracowników,
• dotacje celowe dla jednostek samorządu terytorialnego,
• płatności bezpośrednie do gruntów rolnych.

Natomiast dotacje związane bezpośrednio:
• z usługami świadczonymi przez obiekty noclegowe turystyki oraz inne miejsca krótkotrwałego zakwaterowania, z wyłączeniem usług zakwaterowania w bursach, internatach i domach studenckich,
• z usługami w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej świadczone przez instytucje, których usługi nie są zwolnione z podatku
• z usługami w zakresie działalności stadionów i innych obiektów
• ze wstępem na imprezy sportowe
objęte będą stawką 7%.

Uwaga! Jeżeli dotacja związana jest ze sprzedażą lub usługą zwolnioną z VAT, to i dotacja korzysta ze zwolnienia w podatku VAT.

Przykład
Fundacja prowadzi szkołę podstawową oraz gimnazjum. Na każdego ucznia otrzymuje z gminy subwencję oświatową w wysokości 260 zł. Dofinansowanie to pozwala obniżyć czesne wpłacane przez rodziców. Dotacja ta, mimo spełniania warunków do opodatkowania (bezpośredni wpływ na cenę), jest zwolniona z VAT, ponieważ usługi edukacyjne, w związku z którymi została przyznana, są zwolnione z VAT ze względu na umieszczenie ich w załączniku nr 4 do ustawy o podatku od towarów i usług zawierającym wykaz usług zwolnionych z VAT. (→ Informator)

Dotacja jako wartość brutto

Otrzymaną dotację traktujesz jako wartość brutto. Nie obliczasz zatem podatku należnego z tytułu otrzymanej dotacji przedmiotowej, traktując ją jako kwotę netto, do której należy doliczyć VAT, tj. poprzez pomnożenie otrzymanej dotacji przez stawkę podatkową, ale otrzymana dotacja powinna być traktowana jak każdy inny element otrzymanej ceny. Cena, czyli kwota należna z tytułu sprzedaży, stanowi podstawę opodatkowania po obniżeniu o należny VAT. Tak samo powinieneś traktować dotacje. Innymi słowy: jeżeli otrzymasz dotację, powinieneś obliczyć, ile wyniesie podatek liczony rachunkiem „w stu", tak aby kwota netto i podatek dały razem kwotę otrzymanej dotacji.

Przykład
Stowarzyszenie prowadzi w ramach odpłatnej działalności statutowej pożytku publicznego dom spokojnej starości, którego pensjonariusze płacą częściowo za swój pobyt. Druga część kosztów za pobyt pochodzi z dotacji przedmiotowej w kwocie 50.000 zł. Wartość takiej dotacji podlega opodatkowaniu VAT, czyli 50.000 zł organizacja powiększa o podatek VAT, odprowadzony do Urzędu Skarbowego.
Prawidłowo wyliczony podatek obliczony rachunkiem „w stu" przy stawce podatkowej np. 22% wyniesie 9.016,39 zł

50.000 zł - 122 ℅
X - 100 ℅
X= 40.983,60 zł

40.983,60 zł - 100 ℅
X - 22 ℅
X = 9.016,40 zł

a w przypadku rachunku „ od stu" 11.000 zł, którą to kwotę otrzymujemy w wyniku pomnożenia 50.000 zł przez stawkę podatkową np. 22%.

Zasady powstania obowiązku podatkowego

Obowiązek podatkowy z tytułu dotacji powstaje w chwili uznania rachunku bankowego Twojej organizacji. Następuje to po uzyskaniu przez Twój bank od banku przekazującego dotację środków wystarczających na pokrycie polecenia zapłaty.

Jeżeli Twoja organizacja dostaje najpierw zaliczkę, to obowiązek podatkowy dotyczy także części dotacji, czyli właśnie zaliczki. Każda płatność w formie zaliczki bez względu na jej wielkość rodzi powstanie obowiązku podatkowego i jest elementem podstawy opodatkowania. W sytuacji otrzymania zaliczki na dokonanie określonej czynności obowiązek podatkowy powstaje w dwóch momentach:

• w mo¬mencie wykonania usługi lub dostarczenia towaru (ewentualnie wystawienia faktury) w odniesieniu do zasadniczego wynagrodzenia z tytułu dokonanej czynności,
• w momencie uznania rachunku bankowego w odniesieniu do dotacji lub zaliczki na dotację

W zakresie dotacji i zaliczki na dotację dwukrotnie odprowadzasz podatek - najpierw w stosunku do zaliczki, a potem od wartości całkowitej pomniejszonej o kwotę zaliczki.

Choć z pozoru skomplikowane, zwróć uwagę, że rozwiązanie to jest w gruncie rzeczy dla Ciebie korzystne. Może się przecież zdarzyć tak, że świadcząc daną usługę, nie znasz w mo¬mencie powstania obowiązku podatkowego kwoty dotacji, jaką w związku ze świadczoną usługą otrzymasz. Co więcej, możesz nie mieć pewności, czy otrzymasz ją w ogóle. Brak obowiązujących regulacji oznaczałby dla Ciebie obowiązek wstecznego skorygowa¬nia podstawy opodatkowania z tytułu danej czynności. W konsekwencji musiałbyś płacić odsetki za zwłokę z powodu nieuregulowania w terminie należności podatkowych. Wprowadzenie szczególnej zasady powstania obo¬wiązku podatkowego w stosunku do dotacji niweluje te problem.

Pamiętaj! Do momentu faktycznego otrzymania dotacji Twoja organizacja nie musi deklaro¬wać obrotu z tego tytułu.

Dokumentowanie otrzymania dotacji

Kwestia związana z dokumentowaniem dotacji została zawarta tylko w jednym przepisie ustawy o podatku VAT. W przypadku zwrotu dotacji musisz wystawić fakturę wewnętrzną ze znakiem „minus" na kwotę zwróconej dotacji lub subwencji.

Pamiętaj! Gdy Twoja organizacja musi zwrócić otrzymaną dotację, przysługuje Ci prawo do obniżenia podstawy opodatkowania pod warunkiem, że zwrot dotacji został udokumentowany fakturą wewnętrzną.

Istotnym jest, że otrzymanych dotacji nie dokumentuje się fakturami VAT (w szczególności nie należy wystawiać faktur wewnętrznych). Dotacje otrzymane wykazujesz po prostu w ewidencji VAT na dzień powstania obowiązku podatkowego, a także w deklaracjach rozliczeniowych VAT-7/VAT-7K lub VAT-7D za okres rozliczeniowy (miesiąc lub kwartał), w którym obowiązek ten powstał.

Pamiętaj!
Jeżeli otrzymana przez Twoją organizację dotacja będzie miała wpływ na obniżenie ceny świadczonej usługi, będzie to dotacja podlegająca opodatkowaniu według stawki właściwej dla dotowanej usługi.
Jeżeli otrzymana przez Twoją organizację dotacja przeznaczona jest na pokrycie kosztów działalności i nie jest związana z konkretnymi usługami - jest to zdarzenie niepodlegające opodatkowaniu i niedokumentowane fakturą.

Dla faktur wewnętrznych charakterystyczne jest to, że za dany okres rozliczeniowy możesz wystawić jedną fakturę dokumentującą wymienione wyżej czynności, dokonane w tym okresie. Ponadto w odróżnieniu od innych faktur - faktury wewnętrzne możesz wystawiać w jednym egzemplarzu. Jeżeli Twoja organizacja wystawia faktury wewnętrzne, masz obowiązek jej przechowywania wraz z całą dokumentacją dotyczącą VAT (np. faktury, ewidencja sprzedaży, ewidencja zakupów i sprzedaży, ewidencja przemieszczanych towarów, ewidencja wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, itp.)/

Pamiętaj! Sfinansowanie lub częściowe sfinansowanie zakupów poprzez dotacje nie wpływa na prawo do odliczenia podatku naliczonego z tych zakupów.

Darowizny

Darowizny finansowe

W darowiznach otrzymywanych ze źródeł prywatnych (osób fizycznych i osób prawnych) obowiązuje taka sama zasada, jak przy dotacjach otrzymywanych od podmiotów publicznych.

Jeżeli darowizna przeznaczona jest ogólnie na pokrycie kosztów statutowych i nie ma bezpośredniego związku z dostawą towarów lub świadczeniem usług, nie podlega opodatkowaniu VAT.

Przykład
Właściciel lokalnej piekarni często wspiera małe stowarzyszenie zajmujące się rehabilitacją dzieci z porażeniem mózgowym. W ramach wsparcia organizacji przekazał stowarzyszeniu darowiznę finansową z przeznaczeniem na zakup wózka inwalidzkiego. Jest to darowizna przeznaczona na cele statutowe (ogólne i nie ma związku z działalnością przedsiębiorcy) stowarzyszenia i w związku z tym nie będzie opodatkowana.

Jeżeli natomiast otrzymujesz dofinansowanie skutkujące obniżeniem ceny np. usługi świadczonej przez Twoją organizację, musisz je opodatkować.

Przykład
Stowarzyszenie „Pomóż żyć" zajmuje się resocjalizacją tzw. trudnej młodzieży w dzielnicy podmiejskiej. Jedną z form pomocy jest zagospodarowywanie podopiecznym czasu wolnego poprzez wyjścia do kin, muzeów, zajęć sportowych itd. Jedna z lokalnych firm dokonuje dopłaty do biletów komunikacyjnych dla młodzieży dojeżdżającej do szkół w mieście. Załóżmy, że roczny koszt biletów wynosi 2.400 zł, z czego 30%, czyli 720 zł finansuje sponsor. Musi on naliczyć VAT należny zarówno od kwoty 1.680 zł - jako sprzedaży swoich usług, jak i od kwoty 720 zł - jako dofinansowania bezpośrednio związanego z tą usługą. Takie dofinansowanie podlega opodatkowaniu VAT (zgodnie ze stawkami odpowiednimi dla danych towarów czy usług) jeśli jest bezpośrednio związane z dostawą towarów lub świadczeniem usług.
Wartość takiej darowizny, podobnie jak dotacji publicznej, wykazujesz w kwocie brutto.

Jeśli więc możesz, poradź swojemu sponsorowi, by przekazując Ci darowiznę, nie przypisywał jej do konkretnej usługi, lecz przekazał daną kwotę ogólnie na rzecz Twojej organizacji. Wówczas nie musiałby odprowadzać VAT od tej kwoty.

Darowizny rzeczowe - opodatkowanie u ofiarodawcy

Opodatkowaniu podatkiem VAT podlega także darowizna rzeczowa. Chodzi tu m.in. o przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa podatnika VAT na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem. Do tej kategorii należą z pewnością darowizny na cele charytatywne. Opodatkowanie darowizn rządzi się tymi samymi prawami co opodatkowanie sprzedaży.

Istotnym warunkiem jest także to, by przy nabyciu tych towarów przysługiwało Ci prawo do obniżenia kwoty podatku należnego (dodawanego do kwoty darowizny przez darczyńcę) o kwotę podatku naliczonego (który darczyńca musiał zapłacić w cenie brutto za towar, potem przekazany w formie darowizny).

Wartość rynkowa

Istotną z punktu widzenia darowizn jest definicja „wartości rynkowej". Jest ona ważna m.in. przy ustalaniu podstawy opodatkowania w sytuacjach, gdy należność określona została w naturze. Zgodnie z brzmieniem dodanego nowelizacją pkt 27b) w art. 2 ustawy, pod pojęciem „wartości rynkowej" rozumie się całkowitą kwotę, jaką w celu uzyskania w danym momencie danych towarów i usług, nabywca lub usługobiorca na takim samym etapie sprzedaży, jak ten, na którym dokonywana jest dostawa towarów lub świadczenie usług, musiałby, w warunkach uczciwej konkurencji, zapłacić niezależnemu dostawcy lub usługodawcy. W sytuacji natomiast, gdy nie można ustalić porównywalnej dostawy lub świadczenia usług, przez wartość rynkową należy rozumieć:
 kwotę nie mniejszą niż cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a jeżeli nie ma takiej ceny,
 koszt ich wytworzenia w określony w momencie dostawy.

W odniesieniu do usług natomiast jest to kwota nie mniejsza niż całkowity koszt poniesiony przez podatnika na wykonanie tych usług.

Wprowadzenie tej definicji ma głównie na celu ujednolicenie sposobu wyliczania podstawy opodatkowania, w sytuacji gdy niemożliwe jest ustalenie wartości tej podstawy, czyli przykładowo w zakresie transakcji związanych ze świadczeniami w naturze.

Sama definicja zawiera kilka istotnych elementów:
1/ nakazuje brać pod uwagę nie średnią cenę jak poprzednio (do 1 stycznia 2008 r.), ale konkretną wartość;
2/ wartość ta ma być określona według etapów dokonywanych transakcji;
3/ wartość ustalona według etapów transakcji musi odnosić się do transakcji zachodzących w warunkach uczciwej konkurencji, co z zasady eliminuje możliwość podawania tej wartości w zakresie przedsiębiorstw lub podmiotów powiązanych osobowo lub kapitałowo;
4/ konkretne wskazanie, co należy rozumieć pod pojęciem wartości rynkowej, gdy w istocie wartość taka nie jest możliwa do ustalenia w sposób wynikający z powyższego.

W związku z wprowadzeniem tej definicji ujednolicono także podstawę opodatkowania przy transakcjach, w których należność jest określona w naturze. Dotychczas podstawa opodatkowania określana była jako wartość świadczenia obliczona na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości lub na danym rynku w dniu wykonania świadczenia, pomniejszona o należny podatek. Od 1 stycznia 2008 r. jest to natomiast wartość rynkowa towarów lub usług pomniejszona o kwotę podatku.

Podstawa opodatkowania darowizn

Podstawą opodatkowania darów rzeczowych jest wartość rynkowa tych towarów. Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy do oceny wartości przekazywanych towarów przyjmowano ceny sprzedaży stosowane w obrotach z głównym odbiorcą albo według przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości.

Od 1 stycznia 2009 r. stosuje się także inne zasady do opodatkowania przekazywanych produktów spożywczych (art. 43ust. 1 pkt 16). Obecnie darowizny produktów spożywczych podlegają zwolnieniu z opodatkowania tym podatkiem, pod warunkiem że są przekazywane na rzecz organizacji pożytku publicznego z przeznaczeniem na działalność charytatywną prowadzoną przez te organizacje. Zwolnienie nie dotyczy napojów alkoholowych o zawartości alkoholu przekraczającej 1,2% oraz mieszanek alkoholowych i piwa o zawartości alkoholu przekraczającej 0,5%.

PODSTAWA PRAWNA:

- Ustawa o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. nr 54, poz. 535z późn. zm.)
- Rozporządzenie Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług ( Dz.U.04.97.970 ze zm. )
- Ustawa z 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz. U. Nr 192, poz. 1382)